Logo Universiteit Utrecht

Historicidagen 2017

Middagactiviteiten 24 augustus

Voor deze activiteiten kun je je als deelnemer aan het congres gratis aanmelden. In de loop van juli ontvang je hierover een mail van de congres-organisatie. Vol is vol.

Buys Ballot en Sonnenborgh: lezing en rondleiding
Locatie: Sonnenborgh, Zonnenburg 2, Utrecht
Vanaf 14.30. Maximaal 40 personen

Als je op het noordelijk halfrond met je gezicht in de wind staat, bevindt een hogedrukgebied zich links en een lagedrukgebied rechts; op het zuidelijk halfrond is het tegenovergesteld. Dit is de Wet van Buys Ballot. Christophorus Buys Ballot (1817-1890) is één van de grote Nederlandse wetenschappers uit de 19e eeuw, meteoroloog en één van de weinigen met een ‘eigen’ wet. Hij was tussen 1847 en 1888 hoogleraar in Utrecht en vanaf 1854 tot aan zijn overlijden in 1890 ook directeur van het KNMI dat hij in 1854 had opgericht op het Utrechtse Sonnenborgh.

Sonnenborgh, tegenwoordig een actieve publiekssterrenwacht en museum op het vlak van weer- en sterrenkunde met een uitgebreid educatief aanbod, was de creatie van Buys Ballot. En is nog deels in authentieke staat, wat ook geldt voor een aantal instrumenten die nog door hem gebruikt zijn zoals een telescoop uit 1863 die nog in gebruik is! Naast Buys Ballot werkten in een verder verleden Regius (eerste botanische tuin, 1639) en Barchussen (eerste scheikundig laboratorium, 1695) op deze locatie.

Sonnenborgh nodigt de deelnemers aan de Historicidagen graag uit voor een korte lezing om 14.30 in de authentieke collegezaal uit 1909, en aansluitend een rondleiding, door directeur Bas Nugteren.

Buys Ballot ca. 1850

Bier van het zuiverste grachtwater! Rondleiding langs Utrechtse bierbrouwerijen van de 16e tot 19e eeuw
Startlocatie: Romeinse limeszuil aan de zuidkant van het Domplein. Tijd: 14.00-15.30. Maximaal 20 personen

Leen Alberts, docent middeleeuwse geschiedenis (HU), vertelt tijdens een stadswandeling over de geschiedenis van het bier vanaf de middeleeuwen tot aan de Industriële Revolutie. Hoe werd bier gemaakt? Wat voor soorten bier waren er? Hoe zag een brouwerij eruit? Waardoor ging de traditionele brouwerij rond 1900 ter ziele? De route loopt langs weerszijden van de Oudegracht, waar meer dan een tiental gebouwen staan die in vroeger eeuwen bierbrouwerijen zijn geweest. Via de Hamburgerstraat lopen we naar de Haverstraat en volgen dan de westzijde van de Oudegracht zuidwaarts naar het Ledig Erf. Hier kan indien nodig een plas-/drinkstip worden gehouden – naar gelang de behoefte van de deelnemers. Vanaf het Ledig Erf gaan we door de Twijnstraat langs de oostzijde van de Oudegracht noordwaarts en eindigen bij het Wed.

Bierbrouwerij, 17e eeuw.

Het Domplein. Rondleiding door Renger de Bruin
Locatie: Domplein, start bij standbeeld Jan van Nassau. Tijd: 13.00-14.30

Wie over het Domplein loopt, bevindt zich te midden van 2000 jaar geschiedenis. Renger de Bruin, conservator Stadsgeschiedenis van het Centraal Museum, neemt u mee in dat verleden. Onder de straatstenen liggen resten van het fort en de weg die de Romeinen hier hebben gebouwd, evenals de fundamenten  van een kerkje uit de tijd van Willibrord, de restanten van de romaanse Dom uit de elfde eeuw  en de pijlers van het schip van de kerk uit de vijftiende eeuw. Dat schip werd weggeblazen door een storm in 1674, waarmee het koor (uit de dertiende eeuw) werd gescheiden van de toren, die in 1382 gereed was gekomen. Het Academiegebouw uit 1892 en het entreegebouw van de toren uit 1926 zijn weer van later. Gedenktekens attenderen bezoekers aan gebeurtenissen als de Unie van Utrecht (1579) en de sodomietenvervolging uit 1730. De ingang van het in 2014 geopende bezoekerscentrum DOMUnder en het in 2017 aangelegde plaveisel, dat de contouren van het Romeinse castellum en de verdwenen kerkgebouwen aangeeft, verbinden het heden met het verleden.

Opgraving Domplein 1929. Foto: Erfgoed Nederland.

Universiteitsmuseum Utrecht: lezingen en presentatie op zaal
Locatie: Universiteitsmuseum, Lange Nieuwstraat 106, Utrecht
. Tijd: vanaf 14.00. Maximaal 40 personen

Het Universiteitsmuseum (1928) beheert en ontsluit het academisch en cultureel erfgoed van de Universiteit Utrecht en bezit met ruim 200.000 objecten de grootste wetenschapshistorische collectie van Nederland. Het museum is sinds 1996 gehuisvest in het voormalig Botanisch Laboratorium van de universiteit. Op deze plek, waar in het verleden botaniestudenten met een microscoop achterop de fiets college kwamen volgen, waar Professor Frits Went in de kelder onderzoek deed en waar de oudste Gingko Bilobaboom van Europa getuigt van de lange geschiedenis van de Universiteit Utrecht, komen rijke onderzoeksverhalen uit verleden en heden tot leven. Tijdens het bezoek aan het Universiteitsmuseum wordt een aantal van deze verhalen uitgelicht.

Paul Lambers (conservator natuurlijke historie) vertelt over de eerste vrouwelijke hoogleraar van Nederland, Johanna Westerdijk (1883-1961), haar onderzoek naar plantenziekten en schimmels, de tentoonstelling SchimmelLAB en natuurlijk haar collectie. Reina de Raat (conservator medische geschiedenis) gaat in op het onderzoek en de praktijk van medicus Jan Bleuland (1756-1838) en zijn assistent Petrus Koning (1787-1834) rond pathologie en vergelijkende anatomie en de bijzondere verzameling die dit heeft opgeleverd. Willem I kocht deze verzameling aan voor de universiteit. Een deel hiervan is in het Universiteitsmuseum te zien in het Bleulandkabinet. Leen Dorsman (hoogleraar universiteitsgeschiedenis) gaat in de presentatie Kennislab in op de manier waarop de geschiedenis van wetenschap en universiteit kan worden verbeeld aan de hand van objecten.

Bleulandkabinet, Universiteitsmuseum Utrecht.

Tutorial: Het gebruik van GIS binnen historisch geografisch onderzoek
Academiegebouw, Senaatszaal, 14.30-16.00 uur

In de historische geografie worden gegevens uit diverse disciplines gecombineerd. Door een steeds grotere beschikbaarheid van gedetailleerde geografische en historische data nemen de onderzoeksmogelijkheden snel toe. Gelijktijdig betekent dit dat handmatige analyses ontoereikend worden. Daarom wordt het gebruik van Geografische Informatie Systemen steeds algemener. Deze systemen maken het mogelijk om complexe onderzoeksvragen met betrekking tot de interactie tussen tijd en ruimte op te splitsen, te beoordelen en te analyseren. In dit tutorial bespreekt Thomas van den Brink (THOM: Telling History with Original Maps) eerst de algemene kenmerken en onderdelen van deze systemen besproken. Vervolgens zal op basis van een concrete onderzoeksvraag worden gedemonstreerd op welke manier zij gebruikt kunnen worden. Het tutorial bevat de volgende onderdelen: voorbeelden van historisch geografische datasets, het selecteren van objecten op basis van eigenschappen en geografische kenmerken, het georeferen van oude kaarten, en het gebruik van tools om ruimtelijke analyses te doen. Centraal staat in dit geval het programma QGIS.

Mocht u een vraag hebben of doet u op dit moment historisch geografisch onderzoek? Dan nodigt Thomas van den Brink (thomasvandenbrink@hotmail.com) u van harte uit om deze nu al te delen, zodat hij daar aandacht aan kan besteden.

 

Project Treechecker: genealogische data in historisch onderzoek
A.W. de Grootkamer, Trans 10, 0.19 (toegang via Academiegebouw). 14.00-16.00 uur

De opmars van digitale methoden en de groeiende aandacht voor citizen science hebben er voor gezorgd dat genealogische data belangrijk zijn geworden in het historisch wetenschappelijk onderzoek. Vooral het online delen van data en de ontwikkeling van tools om dit soort heterogene gegevens bruikbaar te maken voor wetenschappelijk onderzoek zijn hierin belangrijk geweest. Deze presentatie onder leiding van Auke Rijpma (UU) introduceert een van deze tools, Treechecker, maar bekijkt het fenomeen genealogische data ook in breder perspectief. We willen een gedachtewisseling op gang te brengen met  zowel genealogen als wetenschappers. Waarom is het belangrijk dat genealogen hun stambomen doneren voor wetenschappelijk onderzoek? Welke methodologische overwegingen zijn belangrijk voor wetenschappers die deze data willen gebruiken? Welke vragen kunnen genealogische datasets beantwoorden?

DOMunder
Domplein, tegenover Vrijheidsbeeld. Tijd: 14:30-15:45 uur. Max. aantal personen: 15

Precies onder het huidige Domplein bevinden zich de oudste resten van de stad Utrecht: hier lag het Castellum van Trajectum – de Romeinse naam van Utrecht – dat de Romeinen in 47 n.Chr. bouwden op de zandige rivierbank van de Kromme Rijn. Dit fort was aangelegd om de noordelijke grens van het Romeinse Rijk te verdedigen. Halverwege de derde eeuw verlieten de Romeinen Trajectum en staken Germaanse stammen de Rijn over. Het fort raakte in verval. Vanaf 695 gebruikte Willibrord het verlaten fort om heidenen tot het christendom te bekeren. Utrecht ontwikkelde zich daarna als religieus centrum en de handel floreerde. In 1122 wisten de burgers van Utrecht stadsrechten te verkrijgen van keizer Hendrik V. De religieuze macht vond zijn weerslag in de bouw van een kathedraal, de gotische Dom. Deze was echter niet bestand tegen het ‘schrickelick tempeest’, de tornado die in 1674 over Utrecht raasde en het middenschip van de Dom verwoestte. Tijdens een (gratis) bezoek aan DOMunder daal je af onder het Domplein en ervaar je 2000 jaar geschiedenis.

 

Rietveld wandeltocht
Tijd: 14.00-16.00.
Start: Domplein, bij standbeeld Jan van Nassau

Ter ere van het Stijljaar is er een speciale Rietveld Wandeltocht ontwikkeld door het Centraal Museum Utrecht. Voor bezoekers van de Historicidagen is dit een unieke kans om zowel Utrecht beter te leren kennen, als kennis te maken met het leven van één van Nederlands bekendste architecten. Gerrit Rietveld is vooral bekend geworden als lid van de kunstbeweging de Stijl. Binnen deze kunstbeweging werd hij bekend door zijn opvallende meubelontwerpen en architectuur. Onder leiding van enthousiaste (kunst)historische student-gidsen wandelt u langs diverse beroemde Rietveld plekken in de stad, zoals zijn geboortehuis, zijn werkplaats en natuurlijk het befaamde Rietveld Schröderhuis (geen entree).


Consoles. Een verrassende wandeling door Utrecht
Tijd: 14.00-16.00 uur. Start: Domplein, bij de deur naar de kloostertuin

De Utrechtse lantaarnconsoles. Sommige mensen lopen jarenlang door Utrecht en hebben ze nog nooit gezien; weer anderen denken dat het gaat om eeuwenoude beeldhouwwerken. Eeuwenoud zijn de consoles niet, maar de verhalen die ze uitbeelden vaak wel. De geschiedenis van de lantaarnconsoles is verbonden met de restauratie van de werven en de werfmuren die in 1949 van start ging. Na de restauratie kregen de lantaarns een plek op de rand van de werfmuur, zodat het licht niet alleen op straat maar ook op de werf zou vallen. Zo kwam er ruimte voor een beeldhouwwerk dat vooral vanaf de werf zichtbaar zou zijn. Bijna twintig jaar geleden schreef Nettie Stoppelenburg van Het Utrechts Archief een rubriek voor het Utrechts Nieuwsblad over de historische verhalen en overleveringen die uitgebeeld zijn op de lantaarnconsoles. In 2013 verscheen van haar hand een gids, De lantaarn spreekt, met over elke console een kort verhaal. In de consoles-wandeling leidt Nettie Stoppelenburg de bezoekers van de Historicidagen door het centrum van Utrecht en vertelt ze over de bijzondere geschiedenis van deze verborgen kunstwerken.

Console bij de Zandbrug, Oudegracht 290, Utrecht.

Workshop Netwerken voor Historici
Locatie: Academiegebouw
. Tijd: 13.00-15.00 uur

De Historicidagen bieden een uitgelezen mogelijkheid om te netwerken; om nieuwe contacten te leggen en mogelijkheden voor toekomstige samenwerkingen te verkennen. Maar hoe doe je dat netwerken? In samenwerking met UU Career Services wordt er daarom een training aangeboden waarin professionele zelfanalyse en leren netwerken centraal staan. Ontdek wat jouw sterke kanten zijn en leer je interesses kort en helder te verwoorden om op de Historicidagen de juiste vragen te kunnen stellen aan de juiste mensen. De workshop wordt gegeven door de Career Officer van de faculteit Geesteswetenschappen, Sjoer Bergervoet. Neem een Ipad of smartphone mee (UU visitors-wifi aanwezig).

Sjoer Bergervoet, Career Officer Geesteswetenschappen (UU)